top of page

Uzun Süren Dava Tazminatı: Tazminat Komisyonu Başvurusu

Yazarın fotoğrafı: Av. Dr. Gürkan Coşkun
Av. Dr. Gürkan Coşkun
24 Nis 2025
4 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 2 dakika önce

Son güncelleme: 22 Kasım 2026

Bir davanın veya ceza soruşturmasının makul bir sürede sonuçlanmaması, Anayasa'nın 36. ve 141. maddeleri ile Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlali anlamına gelir. Bu hakkı ihlal edilen kişiler, davanın sonucundan bağımsız olarak devletten manevi tazminat talep edebilir.

12 Mart 2024 tarihinde yürürlüğe giren 7499 sayılı Kanun değişikliğinden bu yana, uzun süren yargılamalar nedeniyle doğrudan Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılmadan önce Adalet Bakanlığı bünyesindeki Tazminat Komisyonuna başvurulması zorunludur. Başvuru ücretsizdir ve elektronik ortamda da yapılabilir; ancak özellikle sonuçlanmış davalarda bir aylık hak düşürücü sürenin kaçırılmaması önem taşır.

Makul Sürede Yargılanma Hakkı Nedir?

Makul sürede yargılanma hakkı, adil yargılanma hakkının temel unsurlarından biridir. Anayasa'nın 36. maddesi herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğunu hükme bağlarken, 141. maddesi davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını yargının görevi olarak tanımlar. Benzer şekilde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6. maddesi de her yargılamanın makul bir süre içinde görülmesini güvence altına almıştır.

Dava Ne Kadar Sürerse "Uzun Sürmüş" Sayılır?

Bir yargılamanın makul süreyi aşıp aşmadığını belirleyen sabit bir yıl sınırı yoktur. Tazminat Komisyonu, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin yerleşik içtihatlarını gözeterek her dosyayı kendi koşulları içinde değerlendirir (6384 sayılı Kanun m. 7/2). Bu değerlendirmede başlıca dört ölçüt birlikte ele alınır:

  • Davanın karmaşıklığı: Uyuşmazlığın hukuki niteliği, taraf ve tanık sayısı, bilirkişi incelemeleri ile delillerin toplanmasındaki güçlükler süreyi etkiler.

  • Tarafların tutumu: Davacı veya davalının yargılamayı gereksiz yere uzatan tutum içinde olup olmadığı incelenir.

  • Yetkili makamların tutumu: Mahkemelerin, savcılıkların ve diğer kamu kurumlarının işlemleri makul bir özen ve hızla yürütüp yürütmediği değerlendirilir.

  • Başvurucunun menfaati: Davanın kişi bakımından taşıdığı önem ve ivedilik (örneğin nafaka, iş, sağlık veya özgürlükle ilgili davalar) dikkate alınır.

Dolayısıyla yalnızca belirli bir sürenin geçmiş olması tek başına ihlal sonucunu doğurmaz; dosyanın bütününde idareye veya yargı mercilerine atfedilebilecek gecikmelerin bulunması gerekir.

Kimler Tazminat Komisyonuna Başvurabilir?

6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun'un 2. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca, ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla manevi tazminat isteminde bulunulabilir.

Hukuk ve idare davalarında davanın tarafı olan gerçek ve tüzel kişiler, davayı kazanmış ya da kaybetmiş olmalarına bakılmaksızın başvuruda bulunabilir. Ceza yargılamalarında ise soruşturma veya kovuşturmanın makul sürede bitirilmemesi hâlinde başvuru yolu açıktır. Buna karşılık idari nitelikteki soruşturmalar (örneğin disiplin soruşturmaları) Kanun'un 2. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince bu kapsamın dışındadır.

Tazminat Komisyonuna Nasıl ve Ne Zaman Başvurulur?

6384 sayılı Kanun'un 5/A maddesi uyarınca başvuru, soruşturma, kovuşturma veya yargılama devam ederken yapılabileceği gibi, bu süreçlerin kesin bir kararla sonuçlandığının öğrenilmesinden itibaren en geç bir ay içinde de yapılabilir. Haklı bir mazeret nedeniyle bir aylık sürede başvuramayanlar, mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte müracaat edebilir.

Başvuru üç yoldan yapılabilir: doğrudan Ankara'daki Tazminat Komisyonu Başkanlığına dilekçe verilerek, bulunulan yerdeki Cumhuriyet başsavcılıkları aracılığıyla (bu durumda başsavcılığa verilen tarih esas alınır; m. 5/4) veya elektronik ortamda UYAP Vatandaş Portal üzerinden (m. 5/5). Başvuruya ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler ise harçlardan müstesnadır (m. 5/6).

Dilekçede başvurucunun açık kimlik ve adresi, zarara uğranılan yargılama veya soruşturma işlemi ile zararın nitelik ve niceliği belirtilmeli ve buna ilişkin belgeler (dava veya soruşturma numarası, safahat bilgileri, kesinleşmişse karar ve tebliğ/öğrenme belgeleri) dilekçeye eklenmelidir (m. 5/A-2). Dilekçedeki bilgi ve belgelerin yetersiz görülmesi hâlinde Komisyon, eksikliğin bir ay içinde giderilmesini ilgiliye bildirir; eksiklik süresinde tamamlanmazsa başvuru reddedilir (m. 5/A-3).

Anayasa Mahkemesi, 20 Mart 2024 tarihli Abdulaziz Kaya ve Diğerleri kararında (B. No: 2020/12785), Tazminat Komisyonu yolunun ulaşılabilir ve etkili bir başvuru yolu olduğuna hükmederek bu yol tüketilmeden yapılan bireysel başvuruları kabul edilemez bulmuştur.

Tazminat Miktarı, Ödeme ve İtiraz Süreci Nasıl İşler?

Makul sürede yargılanma hakkının ihlali hâlinde hükmedilecek tazminat manevi tazminat niteliğindedir. Miktar, Komisyon tarafından Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin emsal kararları gözetilerek davanın süresi, niteliği ve başvurucunun yaşadığı mağduriyet çerçevesinde gerekçeli olarak belirlenir (m. 7/2); bu nedenle önceden sabit bir tutar söylemek mümkün değildir.

Komisyon kararlarına karşı, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdare Mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz öncelikli işlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır ve Mahkemenin kararı kesindir (m. 7/4). Komisyonun kesinleşen kararı ilgili mahkemeye veya savcılığa da gönderilir; başvuru konusu yargılama hâlâ devam ediyorsa ilgili merci tarafından ivedilikle sonuçlandırılır (m. 8).

Ödenmesine karar verilen tazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Adalet Bakanlığı tarafından ödenir ve ödemeye ilişkin işlemler de harç ile damga vergisinden muaftır (m. 7/5).

Kaynaklar

İlgili Yazılar

Bu yazı, 22 Kasım 2026 tarihi itibarıyla yürürlükteki mevzuat ve içtihat çerçevesinde hazırlanmış genel bir bilgilendirme metnidir; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Başvuru süreleri ve şartları her somut olayın özelliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.

 
 
 

Yorumlar


bottom of page